Yüksek Lisans Tezi
ÖZET
GAMA ISINLAMANIN MAKARNALIK BUĞDAY BİTKİSİNDE (Triticum durum
Desf.) HAPLOİD EMBRİYO ÜRETİMİ VE BİTKİ REGENERASYONUNA ETKİSİ
Hasan Necati TURAN
Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Biyoloji Anabilim Dalı
Juri: Prof. Dr. Çiğdem SAVASKAN(Danışman)
Prof. Dr. Hasan ÖZÇELİK
Doç. Dr. İskender AKKURT
Bu çalışmada Triticum durum Def. Berkmen 469 doubled haploid (DH) makarnalık buğday
çeşidi gama ışınlaması ve doku kültürü çakışmasında kullanılmıştır. Işınlamadan önce kuru
ve dorment haldeki DH Berkmen 469 tohumlarının nem miktarı % 5.491 olarak tespit edildi
ve bu değer % 9.750�ye yükseltildi. Daha sonra tohumlar 137Cs kaynağı kullanılarak 0, 50,
100, 150, 200, 250, 300 ve 350 Gray gama ışın dozları kullanılarak ışınlandı. Farklı gama
ışın dozlarının M1 jenerasyonundan elde edilen bitkilerde fide boyu kök, uzunluğu ve
yaşayan bitki sayısı karakterleri üzerine etkileri belirlendi. Yapılan varyans analiz çalışmasına
göre artan doz miktarlarına bağlı olarak ölçümü yapılan karakterlerde önemli farklılıklar
bulunmuştur (P<0.01). DH Berkmen çeşidine ait tohumlar doku kültürü çalışması için 0, 150
ve 250 Gray gama doz miktarlarıyla ışınlandı. Farklı gama ışın dozlarının tohum kabuğu,
embriyo ve endosperm oluşumuna etkisini belirlemek için bitkiler sera koşullarında
yetiştirildi ve mısır ile melezlendi. Melezleme sonrasında embriyo gelişimini desteklemek için
başak ve başakçıklara 2,4-D çözeltisi uygulandı. Doubled haploid bitki elde etmek için
oluşan haploid embriyolar MS kültür ortamına alındı. Oluşan tohum kabuğu, embriyo ve
haploid bitki sayısı belirlendi. Bu çalışmada 0, 150 ve 250 Gray gama doz miktarlarıyla
ışınlanan tohumlarda sırasıyla 257, 89 ve 69 tohum kabuğu elde edilmiştir. Yapılan istatistik
çalışmasında farklı dozlarda ısınlanan gurupların meydana getirdiği tohum kabuğu arasındaki
fark P<0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler : Triticum durum, ışınlama, gama ışını, haploidizasyon, 2-4,D
2007, 56 sayfa
